Complete model answers to every question of the CBSE Class 10 Sanskrit (122) Sample Question Paper 2026-27, covering unseen comprehension, creative writing, applied grammar and textbook questions, matching the official marking scheme.

Who this guide is for Class 10 CBSE students and parents in Bavdhan, Pashan, Kothrud, Baner, Warje and Sus preparing for Board Exam 2027.
Class 10 Test Series start 1 Dec 2026

Feel The Real Exam Before The Real Exam

Want to practise full papers like this under exam conditions? Share your name and number and we will WhatsApp you the Class 10 Test Series details.

Quick Facts

PaperCBSE Class X Sanskrit (122) Sample Question Paper 2026-27, with marking scheme
Marks and time80 marks, 3 hours, 18 questions, all compulsory
Sectionsक Unseen (10), ख Creative writing (15), ग Applied grammar (25), घ Textbooks (30)
Pattern changeNone for 2026-27, as printed by CBSE
SourceOfficial CBSE sample paper and marking scheme, cbseacademic.nic.in
Enquire about the test seriesWhatsApp 7709585248 or support@edufestacademy.in

How To Use These Solutions

This is the complete CBSE Class 10 Sanskrit (122) Sample Question Paper 2026-27, answered in the order of the paper. The answers are in Sanskrit, with short notes in Hindi.

The marking scheme says its answers are indicative, and any other suitable answer earns marks. Use our answers to check yourself, then try the question in your own words.

Read the passages, shlokas and drama extract in the official PDF (linked at the end) first, and try each question yourself.

Section A (खण्ड क): Unseen Comprehension (Q1, 10 marks)

One unseen prose passage with one-word answers, full-sentence answers, a title and three 'as directed' questions. The passage is about an old man and his three sons.

  1. Q1.अ (2 marks).

    अपठित गद्यांश: एक वृद्ध के तीन पुत्र थे। वृद्ध ने निश्चय किया कि जो पुत्र सबसे बुद्धिमान सिद्ध होगा, उसे वह अपनी सारी सम्पत्ति देगा। उसने तीनों को एक-एक कक्ष पूर्णरूप से भरने को कहा। ज्येष्ठ पुत्र ने कार्पास (रूई) से, मध्यम पुत्र ने शुष्क तृणों से कक्ष भरने का प्रयत्न किया, पर कक्ष पूरा नहीं भरा। कनिष्ठ पुत्र एक दीपक लाया और उसे जला दिया, तो दीपक के प्रकाश से सारा कक्ष तुरंत भर गया। वृद्ध प्रसन्न हुआ और उसने कनिष्ठ पुत्र को सारी सम्पत्ति दे दी। (अ) एकपदेन उत्तरत (केवल प्रश्नद्वयम्): (i) केन समग्रः कक्षः पूरितः जातः? (ii) वृद्धः कस्मै सर्वां सम्पत्तिम् अयच्छत्? (iii) सर्वे पुत्राः कीदृशाः आसन्?

    (प्रत्येक उत्तर ½ + ½ = 1 अंक के हिसाब से, कोई दो)

    (i) प्रकाशेन / दीपकप्रकाशेन

    (ii) कनिष्ठपुत्राय

    (iii) बुद्धिमन्तः

    Tip: एकपद उत्तर का अर्थ है एक ही शब्द में उत्तर। वाक्य नहीं लिखना है।

  2. Q1.आ (4 marks).

    पूर्णवाक्येन उत्तरत (केवल प्रश्नद्वयम्): (i) कनिष्ठः पुत्रः कक्षं पूरयितुं किमकरोत्? (ii) वृद्धः पुत्रान् आहूय किम् उक्तवान्? (iii) वृद्धः स्वसम्पत्तिं दातुं किं निश्चयम् अकरोत्?

    (प्रत्येक उत्तर 2 अंक, कोई दो)

    (i) कनिष्ठपुत्रः एकं दीपकम् आनीतवान् कक्षे च तं दीपकं प्रज्वालितवान्।

    (ii) वृद्धः सर्वान् पुत्रान् आहूय उक्तवान् - "हे पुत्राः! युष्मासु यः मम केनचिदपि कक्षं पूर्णरूपेण पूरयेत् अहं तस्मै स्वसम्पत्तिं दास्यामि। यूयं सर्वे एव बुद्धिमन्तः स्थ। गच्छत, क्रमशः प्रयासं च कुरुत।" इति।

    (iii) वृद्धः सम्पत्तिं दातुं निश्चयम् अकरोत् यत् सः स्वक्षेत्रम्, भूमिं धनस्वर्णादिकं च तस्मै एव दास्यति यः सर्वाधिकः बुद्धिमान् सिद्धः भविष्यति।

    Tip: पूर्णवाक्य में प्रश्न के शब्द दोहराते हुए क्रिया सहित पूरा वाक्य लिखिए।

  3. Q1.इ (1 mark).

    अस्य अनुच्छेदस्य कृते उपयुक्तं शीर्षकं संस्कृतेन लिखत।

    उत्तर: बुद्धिमत्ता / बुद्धिकौशलम् / बुद्धिमान् पुत्रः / पुत्राणां बुद्धिपरीक्षा (अथवा कोई अन्य उचित शीर्षक)

    Tip: शीर्षक छोटा हो और कथा के मुख्य विचार को बताए। विद्यार्थी का उचित शीर्षक स्वीकार्य है।

  4. Q1.ई.i (1 mark).

    'विचिन्त्य' इति पदस्य पर्यायपदं अनुच्छेदे किं प्रयुक्तम्?

    • कआनीय
    • खपूरयित्वा
    • गआहूय
    • घविचार्य✓

    उत्तर: (घ) विचार्य

    कारण: 'विचिन्त्य' और 'विचार्य' दोनों का अर्थ है 'सोचकर'।

  5. Q1.ई.ii (1 mark).

    "अहं तस्मै स्वसम्पत्तिं दास्यामि।" अत्र 'अहम्' इति सर्वनामपदं कस्मै प्रयुक्तम्?

    • ककनिष्ठपुत्राय
    • खमध्यमपुत्राय
    • गवृद्धाय✓
    • घज्येष्ठपुत्राय

    उत्तर: (ग) वृद्धाय

    कारण: 'अहम्' शब्द वृद्ध ने अपने लिए कहा है।

  6. Q1.ई.iii (1 mark).

    'कुरुत' इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम्?

    • कपुत्राः
    • खयूयम्✓
    • गबुद्धिमन्तः
    • घप्रयासम्

    उत्तर: (ख) यूयम्

    कारण: 'कुरुत' (मध्यम पुरुष, बहुवचन) का कर्ता 'यूयम्' होता है।

Section B (खण्ड ख): Creative Writing (Q2 to Q4, 15 marks)

A letter (5), a picture description or a paragraph (5) and translation of five sentences into Sanskrit (5). The marking scheme says these are marked for correct, complete writing, with partial marks for grammar slips.

  1. Q2 (5 marks).

    (अ) भवान् तिलकनगरवासी आदित्यराजः। भवतः क्षेत्रे अस्वच्छतायाः मशकानां च महती समस्या अस्ति। अतः मञ्जूषायां दत्तानां पदानां सहायतया समस्यानिवारणार्थं नगरपालिका-अध्यक्षं प्रति प्रार्थनापत्रं लिखतु। (मञ्जूषा: मशकाः, रोगाः, रात्रौ, स्वच्छतायाः अभावः, वीथिषु, जलसङ्ग्रहः, जनजागरणम्, स्वच्छतायै, कर्मकराः, अवकरः, स्थाने-स्थाने, वर्धमानाः, उपायाः, निरीक्षणम्)
    अथवा
    (आ) भवती देवयानी। भवत्याः सखी प्रज्ञा राज्यस्तरे दशमकक्षायां प्रथमं स्थानं प्राप्तवती अतः तस्यै शुभकामनार्थं मञ्जूषायां दत्तानां पदानां सहायतया तां प्रति पत्रं लिखतु। (मञ्जूषा: परिणामः, परिश्रमस्य, हर्षस्य, वर्धापनानि, छात्राः, ज्ञात्वा, उज्ज्वलभविष्यम्, समाचारपत्रे, आशीर्वादः, प्रशंसाम्, ख्यातिम्, आदर्शः, प्रेरणा, प्रसन्नः)

    अंक योजना: पत्र पूर्ण होना चाहिए (5 अंक)। शुद्ध पत्र पर पूरे अंक। व्याकरण की अशुद्धियों पर केवल आंशिक अंक कटते हैं। मञ्जूषा के शब्द सहायता के लिए हैं, उनका प्रयोग करना अनिवार्य नहीं है।

    नमूना (अ), शिक्षक द्वारा लिखित:

    सेवायाम्,

    अध्यक्षमहोदयः, नगरपालिका, तिलकनगरम्।

    विषयः - मशकसमस्यानिवारणार्थं प्रार्थनापत्रम्।

    मान्यमहोदय!

    अहं तिलकनगरवासी आदित्यराजः। अस्माकं क्षेत्रे स्वच्छतायाः अभावात् मशकानां महती समस्या अस्ति। वीथिषु जलसङ्ग्रहः अस्ति, अवकराः च स्थाने-स्थाने वर्धमानाः सन्ति। अनेन रोगाः वर्धन्ते, रात्रौ च जनाः सुखेन शयितुं न शक्नुवन्ति। अतः कर्मकराः वीथीः नियमितं स्वच्छाः कुर्वन्तु, जलसङ्ग्रहं च निवारयन्तु इति प्रार्थये। अस्य निरीक्षणं सर्वदा क्रियताम्। जनजागरणाय अपि उपायाः क्रियन्ताम्।

    भवदीयः,

    आदित्यराजः

    नमूना (आ), शिक्षक द्वारा लिखित:

    प्रिये सखि प्रज्ञे!

    सस्नेहं नमः।

    त्वं राज्यस्तरे दशमकक्षायां प्रथमं स्थानं प्राप्तवती इति समाचारपत्रे ज्ञात्वा मम महती प्रसन्नता जाता। इदं तव परिश्रमस्य परिणामः अस्ति। त्वं सर्वेषां छात्राणाम् आदर्शः असि। तव ख्यातिः सर्वत्र प्रसरतु। मम आशीर्वादः शुभकामनाः च तव सह सन्तु।

    तव सखी,

    देवयानी

    Tip: पत्र में पहले अभिवादन, बीच में विषय की बातें, अंत में समापन और अपना नाम लिखिए। छोटे और सरल वाक्य रखिए, ताकि व्याकरण की भूल कम हो।

  2. Q3 (5 marks).

    (अ) प्रदत्तं चित्रं दृष्ट्वा मञ्जूषायां प्रदत्तशब्दानां सहायतया पञ्च वाक्यानि संस्कृतेन लिखत (चित्र: रेलस्थानकम्; मञ्जूषा: रेलस्थानकम्, यात्रिणः, रेलयानानि, गच्छन्ति आगच्छन्ति, प्रतीक्षाम्, स्वच्छता, विक्रेतारः, विक्रीणन्ति, सम्मर्दः, वस्तूनि, आसन्देषु, गमनागमनम्, यातायातस्य)
    अथवा
    (आ) मञ्जूषायां प्रदत्तशब्दानां साहाय्येन 'खेलनस्य महत्त्वम्' इति विषयम् अधिकृत्य न्यूनातिन्यूनं पञ्चभिः संस्कृतवाक्यैः एकम् अनुच्छेदं लिखत। (मञ्जूषा: रुचिः, शरीरस्य विकासः, मानसिकस्वास्थ्यम्, सुदृढम्, स्वस्थमस्तिष्कः, व्यायामः, नीरोगः, रक्तसञ्चालनम्, बाल्यकाले, शरीरम्, रोगाः, मनः प्रसन्नम्, जीवनवृत्तिः)

    अंक योजना: 5 × 1 = 5। यहाँ केवल वाक्यशुद्धि देखी जाती है। इस प्रश्न का मुख्य उद्देश्य वाक्यरचना है। वाक्य लंबा हो या छोटा, यह महत्त्वपूर्ण नहीं। प्रत्येक वाक्य आधा अंक भाव के लिए और आधा अंक व्याकरण की शुद्धता के लिए है। मञ्जूषा के शब्दों का प्रयोग करना अनिवार्य नहीं है।

    नमूना (अ), शिक्षक द्वारा लिखित:

    १. इदं रेलस्थानकम् अस्ति।

    २. अत्र यात्रिणः रेलयानस्य प्रतीक्षां कुर्वन्ति।

    ३. विक्रेतारः वस्तूनि विक्रीणन्ति।

    ४. स्थानके सम्मर्दः दृश्यते।

    ५. यात्रिणः गमनागमनं कुर्वन्ति।

    नमूना (आ), शिक्षक द्वारा लिखित:

    खेलनं बाल्यकाले अत्यन्तम् आवश्यकम् अस्ति। खेलनेन शरीरस्य विकासः भवति। व्यायामः शरीरं सुदृढं करोति। खेलनेन मनः प्रसन्नं भवति। नीरोगः जनः जीवने सफलः भवति।

    Tip: पाँच छोटे, शुद्ध वाक्य लिखिए। 'अस्ति', 'सन्ति', 'करोति' जैसी सरल क्रियाओं का प्रयोग कीजिए।

  3. Q4 (5 marks).

    अधोलिखितानि वाक्यानि संस्कृतभाषायाम् अनूद्य लिखत: (i) वर्षाकाल में किसान प्रसन्न होते हैं। (ii) पौष्टिक भोजन स्वस्थ शरीर की कुंजी है। (iii) प्राचीन काल में भी भारत ज्ञान और धन-धान्य से समृद्ध था। (iv) आप सफलता के लिए कठिन परिश्रम कीजिए। (v) कृत्रिम बुद्धिमत्ता मानव की बड़ी सहायिका होगी।

    उत्तर (प्रत्येक 1 अंक):

    (i) वर्षाकाले कृषकाः प्रसन्नाः भवन्ति।

    (ii) पौष्टिकं भोजनं स्वस्थशरीरस्य कुञ्चिका अस्ति।

    (iii) प्राचीनकाले भारतं ज्ञानेन धन-धान्येन च समृद्धम् आसीत्।

    (iv) भवान् सफलतायै कठिनं परिश्रमं करोतु।

    (v) कृत्रिमा बुद्धिमत्ता मानवस्य महती सहायिका भविष्यति।

    Tip: पहले कर्ता, फिर कर्म, अंत में क्रिया लिखिए। कर्ता के वचन और पुरुष के अनुसार क्रिया बदलती है। 'कृषक' का बहुवचन 'कृषकाः' है।

Section C (खण्ड ग): Applied Grammar (Q5 to Q11, 25 marks)

Sandhi, samasa, pratyaya, voice, time, indeclinables and error correction. Samasa, pratyaya, voice and error correction are multiple choice, and the answers are shown with a short reason.

  1. Q5 (4 marks).

    (अ) अधोलिखितवाक्येषु रेखाङ्कितपदेषु सन्धिं सन्धिच्छेदं वा कुरुत: (i) सम्यक् + नेता एव राष्ट्रोन्नत्यै प्रयतते। (ii) तत्रत्यः कर्मचारी समागत्य न्यवेदयत्। (iii) एक एव खगो मानी वने वसति चातकः। (iv) सिंहः वा स्यात् अथवा अन्यः कः + अपि।
    अथवा
    (आ) (i) यत् + मानुषाद् अपि विभेषि। (ii) अश्वश्चेद् धावने वीरः। (iii) अस्ति देउलाख्यो ग्रामः। (iv) द्वौ + अपि गृहमागच्छतः।

    भागउत्तरनियम
    (अ)(i) सम्यक् + नेतासम्यग्नेताव्यञ्जन सन्धि: क् का ग् हो गया
    (अ)(ii) न्यवेदयत्नि + अवेदयत्यण् सन्धि: इ का य्
    (अ)(iii) एक एवएकः + एवविसर्ग सन्धि: अः के बाद अ से भिन्न स्वर आने पर विसर्ग का लोप
    (अ)(iv) कः + अपिकोऽपिविसर्ग का ओ और अवग्रह (पूर्वरूप)
    (आ)(i) यत् + मानुषाद्यन्मानुषाद्व्यञ्जन सन्धि: त् का न्
    (आ)(ii) अश्वश्चेद्अश्वः + चेद्विसर्ग सन्धि: विसर्ग का श्
    (आ)(iii) देउलाख्यो ग्रामःदेउलाख्यः + ग्रामःविसर्ग का ओ
    (आ)(iv) द्वौ + अपिद्वावपिअयादि सन्धि: औ का आव्

    उत्तर (प्रत्येक 1 अंक):

  2. Q6.i (1 mark).

    तदेवाहुः महात्मानः समत्वमिति तथ्यतः। रेखांकित पद 'महात्मानः' का समास-विग्रह:

    • कमहान् आत्मा येषां ते✓
    • खमहान् आत्मा
    • गमहान् आत्मानः
    • घमहान् आत्मा ते

    उत्तर: (क) महान् आत्मा येषां ते

    कारण: 'महात्मानः' बहुव्रीहि समास है।

  3. Q6.ii (1 mark).

    रिक्तोऽसि यत् जलद! सैव तवोत्तमा श्रीः। रेखांकित पद 'जलद' का विग्रह:

    • कजलेन दीयते इति
    • खजलाय ददाति
    • गजलं ददाति इति✓
    • घजले दीव्यति इति

    उत्तर: (ग) जलं ददाति इति

    कारण: जल देने वाला: उपपद तत्पुरुष।

  4. Q6.iii (1 mark).

    प्रस्तरतले लतातरुगुल्माः नो भवन्तु पिष्टाः। रेखांकित पद 'लतातरुगुल्माः' का विग्रह:

    • कलताः च तरुगुल्माः च
    • खलता च तरु च गुल्माः
    • गलता इव तरुगुल्माः
    • घलताः च तरवः च गुल्माः च✓

    उत्तर: (घ) लताः च तरवः च गुल्माः च

    कारण: द्वन्द्व समास का विग्रह 'च' से होता है।

  5. Q6.iv (1 mark).

    वानरः - (सगर्वम्) अतएव कथयामि यत् अहमेव योग्यः। रेखांकित पद 'सगर्वम्' का विग्रह:

    • कसह गर्वम्
    • खगर्वेण सह✓
    • गगर्वस्य अभावः
    • घगर्वस्य पश्चात्

    उत्तर: (ख) गर्वेण सह

    कारण: 'सगर्वम्' अव्ययीभाव समास है।

  6. Q7.i (1 mark).

    त्यक्त्वा धर्मप्रदां वाचं परुषां योऽभ्युदीरयेत्। रेखांकित पद 'परुषाम्' का प्रकृति-प्रत्यय:

    • कपरुष + त्व
    • खपरुष + तल्
    • गपरुष + टाप्✓
    • घपरुष + ङीप्

    उत्तर: (ग) परुष + टाप्

    कारण: स्त्रीलिंग बनाने के लिए 'टाप्' (आ) लगता है: परुष + टाप् = परुषा।

  7. Q7.ii (1 mark).

    सर्वेषामेव मत्कृते महत् + त्व विद्यते यथासमयम्। 'महत् + त्व' का रूप:

    • कमहत्वम्
    • खमहत्त्वम्✓
    • गमहत्ता
    • घमहत्वभूतः

    उत्तर: (ख) महत्त्वम्

    कारण: भाववाचक 'त्व' जुड़ने पर महत् + त्व = महत्त्वम्।

  8. Q7.iii (1 mark).

    गिरां सन्दर्भोऽयं प्रथममवतीर्णो वसुमतीम्। रेखांकित पद 'वसुमतीम्' का प्रकृति-प्रत्यय:

    • कवसु + मतुप्✓
    • खवसु + ठक्
    • गवसु + तल्
    • घवसुमत् + टाप्

    उत्तर: (क) वसु + मतुप्

    कारण: 'वाली' के अर्थ में 'मतुप्' लगता है: वसु + मतुप् = वसुमती (पृथ्वी)।

  9. Q7.iv (1 mark).

    किं न श्रुता त्वया पञ्चतन्त्रोक्तिः। रेखांकित पद 'श्रुता' का प्रकृति-प्रत्यय:

    • कश्रु + टाप्
    • खश्रु + ठक्
    • गश्रु + त्व
    • घश्रु + क्त✓

    उत्तर: (घ) श्रु + क्त

    कारण: 'श्रुता' भूतकाल का कृदन्त है: श्रु + क्त (+ टाप्)।

  10. Q8.i (1 mark).

    वाच्यानुसारम् उचितपदैः रिक्तस्थान पूरित कीजिए: बालकैः ---------- गीयन्ते।

    • ककविता
    • खकविताम्
    • गकविताः✓
    • घकविताया

    उत्तर: (ग) कविताः

    कारण: कर्मवाच्य में कर्म प्रथमा में होता है। 'गीयन्ते' बहुवचन है, इसलिए 'कविताः'।

  11. Q8.ii (1 mark).

    मया कदापि असत्यं न --------- ।

    • कवदामि
    • खउद्यते✓
    • गवद्यते
    • घवदति

    उत्तर: (ख) उद्यते

    कारण: कर्ता 'मया' तृतीया में है, इसलिए कर्मवाच्य की क्रिया 'उद्यते' आएगी।

  12. Q8.iii (1 mark).

    --------- कार्याणि समयेन सम्पाद्यन्ते।

    • कअस्माभिः✓
    • खवयम्
    • गयूयम्
    • घते

    उत्तर: (क) अस्माभिः

    कारण: कर्मवाच्य में कर्ता तृतीया में आता है, इसलिए 'अस्माभिः'।

  13. Q9 (4 marks).

    कालबोधकशब्दैः अधोलिखित-दिनचर्यां पूरयत: अद्यतन-कार्यक्रमेषु सर्वप्रथमं प्रातः (i) -------------- (4:30) वादने ध्यानस्य अभ्यासः अस्ति, तदनन्तरं (ii) --------- (05:45) वादने प्रार्थनासभा निश्चिता अस्ति।
    तत्पश्चात् (iii) ------- (7:15) वादने क्रीडाः, (iv) ----------- (9:00) वादने च प्रतियोगिताः आरम्भाः भविष्यन्ति।
    समयसंस्कृत में
    (i) 4:30सार्ध-चतुर्वादने
    (ii) 5:45पादोन-षड्वादने
    (iii) 7:15सपाद-सप्तवादने
    (iv) 9:00नववादने

    उत्तर (प्रत्येक 1 अंक):

  14. Q10 (3 marks).

    मञ्जूषायां प्रदत्तैः उचितैः अव्ययपदैः अधोलिखितवाक्येषु रिक्तस्थानानि पूरयत: (मञ्जूषा: तर्हि, सहसा, वृथा)
    (i) केचिद् वृष्टिभिरार्द्रयन्ति वसुधां गर्जन्ति केचिद् -------।
    (ii) यदि अहं कृष्णवर्णः ----------- त्वं किं गौराङ्गः?
    (iii) गमनकाले मार्गे --------- सिंहः आगतः।

    उत्तर (प्रत्येक 1 अंक):

    (i) वृथा

    (ii) तर्हि

    (iii) सहसा

    Tip: वृथा = व्यर्थ, तर्हि = तो, सहसा = अचानक। वाक्य का अर्थ पढ़कर शब्द चुनिए।

  15. Q11.i (1 mark).

    अशुद्ध पद सुधारिए: यूयम् अधुना कुत्र गच्छसि?

    • कगच्छन्ति
    • खगच्छथः
    • गगच्छथ✓
    • घगच्छामः

    उत्तर: (ग) गच्छथ

    कारण: 'यूयम्' (मध्यम पुरुष, बहुवचन) के साथ 'गच्छथ' आता है।

  16. Q11.ii (1 mark).

    अशुद्ध पद सुधारिए: गतवर्षे अहं परीक्षां न लिखेयम्।

    • कलेखिष्यामि
    • खलिखामि
    • गलिखानि
    • घअलिखम्✓

    उत्तर: (घ) अलिखम्

    कारण: 'गतवर्षे' भूतकाल है, इसलिए लङ् लकार का 'अलिखम्' आएगा।

  17. Q11.iii (1 mark).

    अशुद्ध पद सुधारिए: लताभिः शुष्कपत्राणि पतन्ति।

    • कलताः
    • खलताभ्यः✓
    • गलतायै
    • घलतासु

    उत्तर: (ख) लताभ्यः

    कारण: पत्ते लताओं से गिरते हैं, इसलिए अपादान (पंचमी) 'लताभ्यः'।

Section D (खण्ड घ): Textbooks (Q12 to Q18, 30 marks)

A prose passage, a verse and a drama extract (5 marks each), then question making, anvaya or bhavartha, story sequence and meaning in context.

  1. Q12 (5 marks).

    गद्यांश: रात में एक चोर घर में घुसा और वहाँ रखा एक संदूक लेकर भागा। अतिथि चोर के पैरों की आहट से जाग गया और चोर के पीछे दौड़ा। विचित्र बात हुई कि चोर ही ऊँचे स्वर में चिल्लाने लगा 'चौरोऽयम्, चौरोऽयम्'। उसकी आवाज़ से जागे ग्रामवासियों ने बेचारे अतिथि को ही चोर समझकर डाँटा। गाँव का आरक्षी (सिपाही) ही चोर था। रक्षापुरुष ने तुरंत अतिथि को चोर घोषित कर कारागार में डाल दिया। अगले दिन आरक्षी ने उसे चोरी के आरोप में न्यायालय पहुँचाया। I. एकपदेन उत्तरत (प्रश्नद्वयम्): (i) आरक्षी चौर्याभियोगे कं न्यायालयं नीतवान्? (ii) चौरः काम् आदाय पलायितः? (iii) वस्तुतः चौरः कः आसीत्? II. पूर्णवाक्येन उत्तरत (प्रश्नद्वयम्): (i) अतिथिः केन प्रबुद्धः? (ii) किं विचित्रम् अघटत? (iii) ग्रामवासिनः किम् अकुर्वन्? III. (अ) (i) 'ग्रामवासिनः' इति पदस्य विशेषणपदं गद्यांशात् चित्वा लिखत। (ii) 'प्रविश्य' इत्यस्य किं विलोमपदं गद्यांशे प्रयुक्तम्? अथवा (आ) (i) "तस्य तारस्वरेण प्रबुद्धाः ग्रामवासिनः..." अत्र 'तस्य' इति पदं कस्मै प्रयुक्तम्? (ii) 'प्राक्षिपत्' इति क्रियापदस्य कर्तृपदं गद्यांशात् चित्वा लिखत।

    I. एकपदेन उत्तरत (प्रत्येक ½, कोई दो = 1 अंक):

    (i) अतिथिम् / चौरम्

    (ii) मञ्जूषाम्

    (iii) आरक्षी

    II. पूर्णवाक्येन उत्तरत (प्रत्येक 1, कोई दो = 2 अंक):

    (i) अतिथिः चौरस्य पादध्वनिना प्रबुद्धः।

    (ii) विचित्रम् अघटत यत् चौरः एव उच्चैः क्रोशितुम् आरभत - 'चौरोऽयम्, चौरोऽयम्' इति।

    (iii) ग्रामवासिनः वराकमतिथिमेव चौरं मत्वा अभर्त्सयन्।

    III. निर्देशानुसारम् (प्रत्येक 1, 2 अंक):

    (अ) (i) प्रबुद्धाः (ii) निष्क्रम्य

    (आ) (i) चौराय (ii) रक्षापुरुषः

    Tip: प्रश्न में जो पूछा है, उत्तर उसी शब्द-रूप में दीजिए। 'किम्' प्रश्न में कर्म, 'कः' प्रश्न में कर्ता चाहिए।

  2. Q13 (5 marks).

    पद्यांश: क्रोधो हि शत्रुः प्रथमो नराणां, देहस्थितो देहविनाशनाय। यथास्थितः काष्ठगतो हि वह्निः, स एव वह्निर्दहते शरीरम्॥ पिता यच्छति पुत्राय बाल्ये विद्याधनं महत्। पिताऽस्य किं तपस्तेपे इत्युक्तिस्तत्कृतज्ञता॥ I. एकपदेन उत्तरत (प्रश्नद्वयम्): (i) नराणां प्रथमः शत्रुः कः मन्यते? (ii) बाल्ये विद्याधनं कः ददाति? (iii) क्रोधः कुत्र स्थितः भवति? II. पूर्णवाक्येन उत्तरत (प्रश्नद्वयम्): (i) क्रोधः मानवशरीरे किमर्थं तिष्ठति? (ii) का उक्तिः पितरं प्रति कृतज्ञता भवति? (iii) पिता कस्मै विद्याधनं ददाति? III. (अ) (i) "पिताऽस्य किं तपस्तेपे।" अत्र 'अस्य' इति सर्वनामपदं कस्मै प्रयुक्तम्? (ii) 'अग्निः' इति पदस्य पर्यायपदं चित्वा लिखत। अथवा (आ) (i) 'शत्रुः प्रथमो' अनयोः पदयोः विशेष्यपदं किम्? (ii) 'यच्छति' इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किं प्रयुक्तम्?

    I. एकपदेन उत्तरत (प्रत्येक ½, कोई दो = 1 अंक):

    (i) क्रोधः

    (ii) पिता

    (iii) शरीरे / देहे

    II. पूर्णवाक्येन उत्तरत (प्रत्येक 1, कोई दो = 2 अंक):

    (i) क्रोधः देहविनाशाय मानवशरीरे तिष्ठति।

    (ii) 'पिताऽस्य किं तपस्तेपे' इति उक्तिः पितरं प्रति कृतज्ञता भवति।

    (iii) पिता पुत्राय विद्याधनं ददाति।

    III. निर्देशानुसारम् (प्रत्येक 1, 2 अंक):

    (अ) (i) पुत्राय (ii) वह्निः

    (आ) (i) शत्रुः (ii) पिता

    Tip: श्लोक का अर्थ पहले समझिए: क्रोध मनुष्य का पहला शत्रु है जो शरीर में रहकर उसका नाश करता है, जैसे लकड़ी में रहने वाली आग लकड़ी को ही जला देती है।

  3. Q14 (5 marks).

    नाट्यांश (लव-कुश और राम का संवाद): रामः - एषः भवतोः सौन्दर्यावलोकजनितेन कौतुहलेन पृच्छामि, क्षत्रियकुल-पितामहयोः सूर्यचन्द्रयोः को वा भवतोर्वंशस्य कर्ता? लवः - भगवान् सहस्रदीधितिः। रामः - कथमस्मतसमानाभिजनौ संवृत्तौ? विदूषकः - किं द्वयोरप्येकमेव प्रतिवचनम्? लवः - भ्रातरावावां सोदर्यौ। रामः - समरूपः शरीरसन्निवेशः। वयसस्तु न किञ्चिदन्तरम्। लवः - आवां यमलौ। रामः - सम्प्रति युज्यते। किं नामधेयम्? लवः - आर्यस्य वन्दनायां लव इत्यात्मानं श्रावयामि (कुशं निर्दिश्य) आर्योऽपि गुरुचरणवन्दनायाम्- कुशः - अहमपि कुश इत्यात्मानं श्रावयामि। रामः - अहो! उदात्तरम्यः समुदाचारः। किं नामधेयो भवतोर्गुरुः? लवः - ननु भगवान् वाल्मीकिः। रामः - केन सम्बन्धेन? लवः - उपनयनोपदेशेन। I. एकपदेन (प्रश्नद्वयम्): (i) क्षत्रियकुलपितामहौ कौ स्तः? (ii) अत्र कौ यमलौ स्तः? (iii) लवकुशयोः वंशस्य कर्ता कः? II. पूर्णवाक्येन (प्रश्नद्वयम्): (i) वाल्मीकिः केन सम्बन्धेन लवकुशयोः गुरुः? (ii) कौ भ्रातरौ सोदर्यौ स्तः? (iii) रामः कीदृशेन कौतुहलेन लवकुशौ पृच्छति? III. (अ) (i) 'शिष्टाचारः' इत्यर्थे किं पदं प्रयुक्तम्? (ii) 'श्रावयामि' इति क्रियापदस्य किं कर्तृपदं नाट्यांशे प्रयुक्तम्? अथवा (आ) (i) 'सूर्यः' इति पदस्य पर्यायपदं नाट्यांशात् चित्वा लिखत। (ii) "आवां यमलौ" अत्र 'आवाम्' इति सर्वनामपदं काभ्यां प्रयुक्तम्?

    I. एकपदेन उत्तरत (प्रत्येक ½, कोई दो = 1 अंक):

    (i) सूर्यचन्द्रौ

    (ii) लवकुशौ

    (iii) सहस्रदीधितिः

    II. पूर्णवाक्येन उत्तरत (प्रत्येक 1, कोई दो = 2 अंक):

    (i) वाल्मीकिः उपनयनोपदेशेन लवकुशयोः गुरुः।

    (ii) लवकुशौ भ्रातरौ सोदर्यौ स्तः।

    (iii) रामः सौन्दर्यावलोकजनितेन कौतुहलेन लवकुशौ पृच्छति।

    III. निर्देशानुसारम् (प्रत्येक 1, 2 अंक):

    (अ) (i) समुदाचारः (ii) अहम्

    (आ) (i) सहस्रदीधितिः (ii) लवकुशाभ्याम्

    Tip: संवाद वाले अंश में यह देखिए कि किसने किसे और क्या कहा। सर्वनाम का प्रयोग कौन कर रहा है, उसी के नाम से उत्तर लिखिए।

  4. Q15 (4 marks).

    रेखाङ्कित-पदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत: (i) सर्वे प्रकृतिमातरं प्रणमन्ति। (ii) गावः गोभिः सह व्रजन्ति। (iii) पतितं वृषभं दृष्ट्वा सुरभिः अश्रूणि मुञ्चति। (iv) पतङ्गाः परितः अम्बरपथम् आपेदिरे।

    उत्तर (प्रत्येक 1 अंक):

    (i) सर्वे कां प्रणमन्ति?

    (ii) गावः कैः सह व्रजन्ति?

    (iii) पतितं वृषभं दृष्ट्वा का अश्रूणि मुञ्चति?

    (iv) के परितः अम्बरपथम् आपेदिरे?

    Tip: रेखांकित पद के स्थान पर प्रश्नवाचक शब्द रखिए: वस्तु के लिए 'कम् / काम्', करण के लिए 'कैः', कर्ता के लिए 'कः / का / के'। रेखांकित पद को प्रश्न में दोहराना नहीं है।

  5. Q16 (4 marks).

    (अ)

    मञ्जूषातः समुचितपदानि चित्वा अधोलिखित-श्लोकस्य अन्वयं पूरयित्वा पुनः लिखत: श्लोक: निजबुद्ध्या विमुक्ता सा भयाद् व्याघ्रस्य भामिनी।
    अन्योऽपि बुद्धिमाँल्लोके मुच्यते महतो भयात्॥ अन्वयः - सा (i) ------ निजबुद्ध्या व्याघ्रस्य (ii) ------ विमुक्ता।
    लोके अन्यः (iii) ----- अपि महतः भयात् (iv) ------ ।
    (मञ्जूषा: मुच्यते, भयात्, भामिनी, बुद्धिमान्)
    अथवा
    (आ)
    मञ्जूषायाः साहाय्येन श्लोकस्य भावार्थे रिक्तस्थानानि पूरयित्वा पुनः लिखत: श्लोक: कज्जलमलिनं धूमं मुञ्चति शतशकटीयानम्।
    वाष्पयानमाला सन्धावति वितरन्ती ध्वनिम्॥ यानानां पङ्क्तयो ह्यन्तः कठिनं संसरणम्॥ भावार्थः - अस्मिन् श्लोके कविः महानगरस्य जीवनस्य व्यस्ततायाः प्रदूषणस्य च विषये कथयति यत् महानगरेषु शतशः (i) ------- कृष्णवर्णं धूम्रं विसृजन्ति, रेलयानानि (ii) ------- कुर्वन्ति धावन्ति च।
    अत्र यानानां पङ्क्तयः (iii) ----------- सन्ति येन चलनं महत् (iv) ---------- वर्तते।
    (मञ्जूषा: ध्वनिम्, कठिनम्, यानानि, अनन्ताः)

    उत्तर (प्रत्येक 1 अंक):

    (अ) अन्वयः: सा (i) भामिनी निजबुद्ध्या व्याघ्रस्य (ii) भयात् विमुक्ता। लोके अन्यः (iii) बुद्धिमान् अपि महतः भयात् (iv) मुच्यते।

    (आ) भावार्थः: महानगरेषु शतशः (i) यानानि कृष्णवर्णं धूम्रं विसृजन्ति, रेलयानानि (ii) ध्वनिं कुर्वन्ति धावन्ति च। अत्र यानानां पङ्क्तयः (iii) अनन्ताः सन्ति येन चलनं महत् (iv) कठिनं वर्तते।

    Tip: अन्वय में श्लोक के शब्दों को गद्य के क्रम में रखा जाता है: कर्ता, फिर कर्म, फिर क्रिया। मञ्जूषा के शब्द एक बार ही काम आते हैं।

  6. Q17 (4 marks).

    अधोलिखित-कथांशं समुचित-क्रमेण लिखत: (i) रुदती सुरभिं दृष्ट्वा सुराधिपः तामपृच्छत्। (ii) सा अकथयत् - अहं पुत्रस्य दैन्यं दृष्ट्वा रोदिमि। (iii) स्वपुत्रं पतितं दृष्ट्वा सर्वधेनूनां माता सुरभिः अरोदत्। (iv) अयि शुभे! किमेवं रोदिषि? (v) दुर्बलः बलीवर्दः गन्तुमशक्तः भूमौ अपतत्। (vi) सः कृषकः कर्षणविमुखः सन् बलीवर्दौ नीत्वा गृहम् अगच्छत्। (vii) अचिरादेव तत्र चण्डवातेन मेघरवैश्च प्रवर्षः समजायत। (viii) कृषकः तं दुर्बलं वृषभं तोदनेन नुद्यमानः अवर्तत।

    सही क्रम (प्रत्येक वाक्य ½ अंक, कुल 8 × ½ = 4):

    (viii) कृषकः तं दुर्बलं वृषभं तोदनेन नुद्यमानः अवर्तत।

    (v) दुर्बलः बलीवर्दः गन्तुमशक्तः भूमौ अपतत्।

    (iii) स्वपुत्रं पतितं दृष्ट्वा सर्वधेनूनां माता सुरभिः अरोदत्।

    (i) रुदतीं सुरभिं दृष्ट्वा सुराधिपः तामपृच्छत्।

    (iv) अयि शुभे! किमेवं रोदिषि?

    (ii) सा अकथयत् - अहं पुत्रस्य दैन्यं दृष्ट्वा रोदिमि।

    (vii) अचिरादेव तत्र चण्डवातेन मेघरवैश्च प्रवर्षः समजायत।

    (vi) सः कृषकः कर्षणविमुखः सन् बलीवर्दौ नीत्वा गृहम् अगच्छत्।

    Tip: कथा का क्रम याद रखिए: किसान बैल को मारता है, बैल गिरता है, सुरभि रोती है, इन्द्र पूछता है, सुरभि कारण बताती है, वर्षा होती है, किसान घर जाता है।

  7. Q18.i (1 mark).

    वने करी च सिंहस्य बलं जानाति। रेखांकित पद 'करी' का उचित अर्थ:

    • ककरः
    • खगजः✓
    • गव्याघ्रः
    • घकाकः

    उत्तर: (ख) गजः

    कारण: 'करी' का अर्थ हाथी (गज) है, क्योंकि उसके पास 'कर' (सूँड) होता है।

  8. Q18.ii (1 mark).

    भृङ्गाः रसालमुकुलानि समाश्रयन्ते। रेखांकित पद 'भृङ्गाः' का उचित अर्थ:

    • कभानुः
    • खपुष्पाणि
    • गआम्राणि
    • घभ्रमराः✓

    उत्तर: (घ) भ्रमराः

    कारण: 'भृङ्ग' का अर्थ भँवरा है।

  9. Q18.iii (1 mark).

    सः केनापि प्रकारेण परैः न परिभूयते। रेखांकित पद 'परैः' का उचित अर्थ:

    • कपक्षैः
    • खपक्षिभिः
    • गपरकीयैः✓
    • घनृपैः

    उत्तर: (ग) परकीयैः

    कारण: 'परैः' का अर्थ यहाँ 'दूसरों के द्वारा' (परकीयैः) है।

Five Answer-Writing Habits That Earn Marks In Sanskrit

  1. 1. Answer exactly as asked. One word for 'ekapadena', a full sentence for 'purnavakyena'. Do not write more than the number of answers asked.
  2. 2. Use the form the question needs. Check the person, number and case in the question word, and match the verb or noun to it.
  3. 3. Keep sentences short. In writing questions, short correct sentences earn more than long sentences with errors.
  4. 4. Learn grammar with one example each. For sandhi, samasa and pratyaya, keep a rule and a standard example. Most of the 25 marks are on these.
  5. 5. Check visarga and matras. A missing visarga or a wrong matra changes the word. Spend two minutes at the end checking.

More On The 2026-27 Sanskrit Paper

Where This Paper Comes From

Everything here is based on the Sample Question Paper and Marking Scheme for Class X (2026-27), Sanskrit (122), published by the Central Board of Secondary Education on cbseacademic.nic.in. Marks and the paper design are as printed by CBSE.

The tagging of each question to a chapter or skill is our own reading as teachers. Some questions use ideas from more than one chapter, so another teacher may tag one or two questions differently.

Ready To Try A Full Paper Under Exam Conditions?

Reading a solution is not the same as writing the paper in the exam hall. Use chapter-wise tests to find your weak chapter, then full mock tests in the real board pattern.

Two Class 10 Test Series At EduFest, Bavdhan, Pune

EduFest Junior Academy runs two separate series for Board Exam 2027, both starting 1 Dec 2026, for CBSE and Maharashtra State Board (SSC) students.

The Topic-Wise Test Series gives 10 chapter-wise Mathematics tests per board (Science is coming soon), with concept clarity first, real board-pattern papers, a separate answer key and chapter-wise weak-area diagnosis. Price is available on WhatsApp.

The Full Mock Test Series gives 3 full mock tests per board in real board paper pattern with an answer key, for Rs 4,000 per board. Take them at D-402 Dnyan Manjula, Bavdhan, or by postal delivery across India. WhatsApp 7709585248 or write to support@edufestacademy.in to enquire.

Frequently Asked Questions

The answers follow the official CBSE marking scheme. The reasons, tips and model writing pieces are written by EduFest teachers.

There are 18 questions for 80 marks in 3 hours, in four sections: Unseen comprehension, Creative writing, Applied grammar and Textbooks.

See our analysis of the paper with marks and a 4-week study plan: /blog/Boards/cbse-class-10-sanskrit-sample-paper-2026-27-analysis-study-plan.

सम्यक् + नेता joins as सम्यग्नेता (the scheme's form). Some books also give सम्यङ्नेता, as the sandhi rule allows a nasal in place of a soft consonant, but the scheme's answer is the safe one to write.

The EduFest Full Mock Test Series has 3 full mock tests per board in the real board pattern (Rs 4,000 per board). WhatsApp 7709585248.
Class 10 Topic-Wise Test Series and Full Mock Test Series for Board Exam 2027 start 1 Dec 2026: 10 chapter-wise Maths tests per board, then 3 full mocks per board, for CBSE and Maharashtra SSC. At our Bavdhan institute or by post across India. WhatsApp 7709585248.
Class 10 Test Series start 1 Dec 2026

Feel The Real Exam Before The Real Exam

Want to practise full papers like this under exam conditions? Share your name and number and we will WhatsApp you the Class 10 Test Series details.

Team EduFest

EduFest Junior Academy — educators helping Class 5–10 students in Bavdhan, Pune build subject confidence through small-batch offline tuition and Olympiad preparation.